Co to jest krztusiec?
Krztusiec jest ostrą chorobą zakaźną dróg oddechowych, wywoływaną przez bakterię – pałeczkę krztuśca. Objawia się przewlekłym, napadowym kaszlem.1
Kto choruje na krztusiec?
Krztusiec nie jest wyłącznie chorobą wieku dziecięcego.1
Z polskich badań wynika, że coraz częściej chorują młodzież i dorośli2 (podobny trend widać też w innych państwach Europy i w USA1). Na wzrost zachorowań w tych grupach istotny wpływ ma, zanikająca wraz z czasem, odporność poszczepienna.3

W Polsce ponad połowa przypadków krztuśca dotyczy osób w wieku 15 lat i więcej.2

  • najwyższa zapadalność jest w wieku 15-19 oraz 60-64 lata2
  • większe ryzyko zachorowania mają pacjenci z astmą lub przewlekłą obturacyjną chorobą płuc (POChP)4
Zapamiętaj!

zachorować można w każdym wieku, nawet kilka razy w życiu5

zachorować można w każdym wieku, nawet kilka razy w życiu5
Zapamiętaj!
Na krztusiec można zachorować w każdym wieku, a nawet kilka razy w życiu, ponieważ przebycie choroby nie pozostawia trwałej odporności.5
Dorośli są głównym źródłem zakażenia niemowląt, dla których krztusiec jest bardzo groźny.1
Jak dochodzi do zakażenia krztuścem?
Jak dochodzi do zakażenia krztuścem?
Źródłem zakażenia jest chory człowiek – zarówno z pełnoobjawowym krztuścem, jak i łagodną postacią choroby (najczęściej ten drugi5) – który może zakażać nawet przez 4-5 tygodni.1

Do zakażenia pałeczką krztuśca dochodzi głównie drogą kropelkową poprzez
kichanie
kaszel
mówienie
a także poprzez kontakt bezpośredni, choć w tym przypadku zaraźliwość jest znacznie mniejsza.1

Sytuacje, w których może dojść do zakażenia:5
  • bliski kontakt z chorym (twarzą w twarz w odległości do 1 m)
  • bezpośredni kontakt z wydzielinami chorego (np. dzielenie się jedzeniem, używanie tych samych sztućców)
  • przebywanie w zamkniętym pomieszczeniu z chorym (w bliskiej odległości co najmniej przez godzinę)
Zapamiętaj!

Jeden chory może zainfekować
od 12 do 17
osób.6
Krztusiec jest bardzo zaraźliwy; łatwiej się nim zakazić niż grypą, świnką, różyczką czy ospą wietrzną.6

Jeden chory może zainfekować
od 12 do 17
osób.6
wzrost zachorowań
Jak często występuje krztusiec?
Jak często występuje krztusiec?
Od połowy lat 90-tych XX wieku, także w krajach stosujących masowe szczepienia, obserwuje się wzrost zachorowań na krztusiec, szczególnie u starszych dzieci oraz dorosłych.7 W Polsce cyklicznie, co kilka lat notuje się wzrost zapadalności na tę chorobę.2
743
przypadki krztuśca zgłoszono w Polsce w 2020 roku8 (wskutek obostrzeń spowodowanych pandemią COVID-19 zachorowalność była kilkukrotnie niższa niż w poprzednich latach9).
1629
przypadków zgłoszono w 2019 roku.8 Jednak faktyczna liczba zachorowań jest znacznie większa.2

Na 1 zgłoszone zachorowanie przypada średnio 71 niezgłoszonych zachorowań na krztusiec we wszystkich grupach wiekowych, a wśród osób starszych (w wieku 65-70 lat) nawet 320 niezgłoszonych zachorowań – wynika z polskich badań przeprowadzonych w latach 2009-2011.2 Również na świecie dokładna rzeczywista liczba przypadków tej choroby nie jest znana.5

Dzieje się tak, ponieważ krztusiec u dorosłych często jest niewykrywany (przyczyną są skąpe objawy i/lub późne zgłaszanie się do lekarza) lub źle diagnozowany (z powodu niespecyficznych objawów).3,10
wzrost zachorowań Od połowy lat 90-tych XX wieku, także w krajach stosujących masowe szczepienia, obserwuje się wzrost zachorowań na krztusiec, szczególnie u starszych dzieci oraz dorosłych.7 W Polsce cyklicznie, co kilka lat notuje się wzrost zapadalności na tę chorobę.2
743
przypadki krztuśca zgłoszono w Polsce w 2020 roku8 (wskutek obostrzeń spowodowanych pandemią COVID-19 zachorowalność była kilkukrotnie niższa niż w poprzednich latach9).

1629
przypadków zgłoszono w 2019 roku.8 Jednak faktyczna liczba zachorowań jest znacznie większa.2

Na 1 zgłoszone zachorowanie przypada średnio 71 niezgłoszonych zachorowań na krztusiec we wszystkich grupach wiekowych, a wśród osób starszych (w wieku 65-70 lat) nawet 320 niezgłoszonych zachorowań – wynika z polskich badań przeprowadzonych w latach 2009-2011.2 Również na świecie dokładna rzeczywista liczba przypadków tej choroby nie jest znana.5

Dzieje się tak, ponieważ krztusiec u dorosłych często jest niewykrywany (przyczyną są skąpe objawy i/lub późne zgłaszanie się do lekarza) lub źle diagnozowany (z powodu niespecyficznych objawów).3,10
Zapamiętaj!


Zapamiętaj!


Liczba zachorowań na krztusiec u dorosłych jest niedoszacowana. Wśród osób w wieku 50 lat i więcej rzeczywista zachorowalność może być nawet kilkaset razy większa.2,11
Jakie są objawy krztuśca u dorosłych? Jakie są objawy krztuśca u dorosłych?
Krztusiec u dorosłych często przebiega w sposób odmienny niż u dzieci. Zamiast charakterystycznych u najmłodszych napadów kaszlu (mogą im towarzyszyć świsty, duszność lub bezdech5), dorośli częściej skarżą się na długotrwały kaszel.3 Z powodu niespecyficznych objawów rozpoznanie zakażenia w tej grupie wiekowej jest utrudnione.3


Pierwsze objawy po 7-10 dniach



Objawy krztuśca pojawiają się po okresie wylęgania – wynoszącym 7-10 dni, ale czasem nawet 3 tygodnie1i różnią się w zależności od fazy choroby (szczególnie wyraźne u dzieci)5.



Pierwsze objawy po 7-10 dniach
Objawy krztuśca pojawiają się po okresie wylęgania – wynoszącym 7-10 dni, ale czasem nawet 3 tygodnie1i różnią się w zależności od fazy choroby (szczególnie wyraźne u dzieci)5.
Klasyczny przebieg krztuśca obejmuje 3 fazy:5
Klasyczny przebieg krztuśca obejmuje 3 fazy:5
I FAZA
nieżytowa
czas trwania: 1-2 tygodnie

objawy przypominają przeziębienie, występują: łagodny, suchy kaszel, nieżyt nosa, stan podgorączkowy, ból lub zapalenie gardła oraz złe samopoczucie.

II FAZA
kaszlu
czas trwania: 2-8 tygodni

występuje napadowy kaszel, nasilający się nocą; może być wyzwalany przez czynniki drażniące drogi oddechowe, np. kurz, zimne powietrze.

III FAZA
zdrowienia
czas trwania: 2-8 tygodni

kaszel stopniowo łagodnieje i zmniejsza się jego częstotliwość.

I FAZA
nieżytowa
czas trwania: 1-2 tygodnie

objawy przypominają przeziębienie, występują: łagodny, suchy kaszel, nieżyt nosa, stan podgorączkowy, ból lub zapalenie gardła oraz złe samopoczucie.

II FAZA
kaszlu
czas trwania: 2-8 tygodni

występuje napadowy kaszel, nasilający się nocą; może być wyzwalany przez czynniki drażniące drogi oddechowe, np. kurz, zimne powietrze.

III FAZA
zdrowienia
czas trwania: 2-8 tygodni

kaszel stopniowo łagodnieje i zmniejsza się jego częstotliwość.

W początkowym okresie chorobę trudno odróżnić od wirusowych infekcji górnych dróg oddechowych (przeziębienie, grypa).1
U dorosłych krztusiec
przebiega najczęściej
w sposób
niecharakterystyczny,
jedynym objawem może być
przewlekły kaszel
utrzymujący się nawet
kilkanaście tygodni. 1,12
Zapamiętaj!
W początkowym okresie chorobę trudno odróżnić od wirusowych infekcji górnych dróg oddechowych (przeziębienie, grypa).1
Zapamiętaj!
Krztusiec należy podejrzewać, gdy kaszel utrzymuje się ponad 7 dni i ma charakter napadowy. Im dłużej trwa kaszel, tym większe prawdopodobieństwo, że przyczyną jest krztusiec.1
Krztusiec należy podejrzewać, gdy kaszel utrzymuje się ponad 7 dni i ma charakter napadowy. Im dłużej trwa kaszel, tym większe prawdopodobieństwo, że przyczyną jest krztusiec.1
Jakie mogą być skutki krztuśca u dorosłych?
U osób dorosłych dochodzi do powikłań wynikających przede wszystkim z przewlekłego, intensywnego kaszlu.5
5,13,14,15
Możliwe powikłania to:
Możliwe powikłania to: 5,13,14,15
Zapalenie płuc
Przepuklina
Nietrzymanie moczu9
Złamania żeber
Odma opłucnowa
Zapalenie zatok
Zapalenie ucha środkowego
Wymioty i omdlenia
Utrata wagi
Zaburzenia snu
1 na 4 chorych
na krztusiec w Polsce wymaga pobytu
w szpitalu
(482 hospitalizacje na 1629 zachorowań w 2019 r.)8,21

U osób dorosłych dochodzi do powikłań wynikających przede wszystkim z przewlekłego, intensywnego kaszlu.5
Możliwe powikłania to: 5,13,14,15
Zapalenie płuc
Przepuklina
Nietrzymanie moczu9
Złamania żeber
Odma opłucnowa
Zapalenie zatok
Zapalenie ucha środkowego
Wymioty i omdlenia
Utrata wagi
Zaburzenia snu
1 na 4 chorych
na krztusiec w Polsce wymaga pobytu
w szpitalu
(482 hospitalizacje na 1629 zachorowań w 2019 r.)8,21

Zapamiętaj!


Zapamiętaj!


Średnio co czwarty dorosły doświadcza powikłań po krztuścu a ryzyko ich wystąpienia rośnie wraz z wiekiem.14 Wśród osób powyżej 60 r.ż. powikłań doświadcza ponad 40% pacjentów.15 Na ciężki przebieg krztuśca bardziej narażeni są pacjenci z chorobami współistniejącymi, tj. otyłość, astma, cukrzyca, POChP, choroba serca lub nerek, oraz osoby palące.16
40%

pacjentów powyżej 60 r.ż. doświadcza powikłań 15
40%
pacjentów powyżej 60 r.ż. doświadcza powikłań 15
Średnio co czwarty dorosły doświadcza powikłań po krztuścu a ryzyko ich wystąpienia rośnie wraz z wiekiem.14 Wśród osób powyżej 60 r.ż. powikłań doświadcza ponad 40% pacjentów.15 Na ciężki przebieg krztuśca bardziej narażeni są pacjenci z chorobami współistniejącymi, tj. otyłość, astma, cukrzyca, POChP, choroba serca lub nerek, oraz osoby palące.16
Jak chronić się przed krztuścem?
Najskuteczniejszym sposobem zapobiegania zachorowaniom na krztusiec są szczepienia ochronne17, realizowane zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych (PSO) – u dzieci są one obowiązkowe, u dorosłych zalecane.18
Według aktualnego PSO szczepienia przeciwko krztuścowi zalecane są wszystkim osobom dorosłym (od 19 r.ż) w postaci pojedynczej dawki przypominającej co 10 lat.18
W związku z przesłankami epidemiologicznymi szczepienie jest zalecane szczególnie:18
W związku z przesłankami epidemiologicznymi szczepienie jest zalecane szczególnie:18
personelowi medycznemu
osobom w podeszłym wieku
kobietom w ciąży
osobom z otoczenia noworodków i niemowląt
Dlaczego dorośli powinni się regularnie szczepić?
Dlaczego dorośli powinni się regularnie szczepić?
Ponieważ odporność na krztusiec jest nietrwała, z czasem zanika – zarówno po szczepieniu jak i zachorowaniu.3 Dlatego zaleca się podawanie szczepień przypominających przeciwko krztuścowi, które zapewniają odporność do 10 lat.18,19
Szczepienia przypominające przeciwko krztuścowi u dorosłych są realizowane szczepionkami skojarzonymi, przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi (Tdap)18, które są dobrze tolerowane.7

Najczęstszymi możliwymi działaniami niepożądanymi są: reakcje w miejscu wstrzyknięcia (ból, zaczerwienienie lub obrzęk), łagodna gorączka, ból głowy,zmęczenie, nudności, wymioty, biegunka i ból brzucha.7
COVID-19 a profilaktyka krztuśca
Światowa Organizacja Zdrowia rekomenduje w czasie pandemii realizację szczepień przeciwko infekcjom układu oddechowego (w tym przeciwko krztuścowi) u dorosłych, zwłaszcza wśród osób starszych i z chorobami współistniejącymi.20
Dlaczego dorośli powinni się regularnie szczepić?
Ponieważ odporność na krztusiec jest nietrwała, z czasem zanika – zarówno
po szczepieniu jak i zachorowaniu.3 Dlatego zaleca się podawanie szczepień
przypominających
przeciwko krztuścowi, które zapewniają odporność do 10
lat.
18,19
Szczepienia przypominające przeciwko krztuścowi u dorosłych są realizowane
szczepionkami skojarzonymi, przeciw błonicy, tężcowi
i krztuścowi (Tdap)
18, które są dobrze tolerowane.7

Najczęstszymi możliwymi działaniami niepożądanymi są: reakcje
w miejscu wstrzyknięcia (ból, zaczerwienienie lub obrzęk), łagodna gorączka, ból
głowy,zmęczenie, nudności, wymioty, biegunka i ból brzucha.7
COVID-19 a profilaktyka krztuśca
Zapamiętaj!
Światowa Organizacja Zdrowia rekomenduje w czasie pandemii realizację szczepień przeciwko infekcjom
układu oddechowego (w tym przeciwko krztuścowi) u dorosłych, zwłaszcza wśród osób starszych i z
chorobami współistniejącymi.20
Zapamiętaj!
Na krztusiec zwykle chorują osoby, które nie przyjmują dawek przypominających szczepionki.1 Ryzyko zachorowania wzrasta wraz z upływem czasu od ostatniej dawki szczepionki.1
Najlepszą metodą profilaktyki krztuśca są regularne szczepienia ochronne, które zaleca się wszystkim dorosłym w postaci 1 dawki przypominającej co 10 lat.3